Blogposts

Blog

Geplaatst op zaterdag 05 juni 2021 @ 03:07 door Travelboy , 19 keer bekeken

Eerder dit jaar publiceerde de Volkskrant een artikel waarin de auteur stelt dat de trein ‘zeven tot elf keer minder vervuilend’ is dan een vliegtuig. Een bronvermelding ontbrak. Nee, dan wetenschapsjournalist Karel Knip van NRC Handelsblad. Mede naar aanleiding van het Volkskrant-stuk haalde hij er dit voorjaar eens de cijfers bij. Zijn conclusie: een TGV is in veel gevallen vervuilender dan het vliegtuig. Uiteraard regende het vervolgens boze brieven.

Levenscyclusanalyse

 

Dat de meeste mensen – onder wie ook de meeste bestuurders – zich niet laten leiden door feiten en logica, is bekend. Maar in dit geval kun je ze dat ook nauwelijks kwalijk nemen. Want om te bepalen hoe efficiënt een transportsysteem is, dien je verder te kijken dan het brandstofverbruik (en de bijbehorende uitstoot) – véél verder. Het cruciale begrip is hier ‘levenscyclusanalyse’ (LCA), oftewel de efficiëntie van het vervoermiddel als een compleet systeem.

 

LCA is zeer veelomvattend. Hoeveel kilometer heeft de treinmachinist in zijn auto afgelegd om op de bok te kunnen plaatsnemen (en in wat voor auto)? Hoeveel van zulke autoritjes zijn nodig per treinkilometer? Hoe ver bevinden elektrische treinen zich gemiddeld van de stroomcentrale af (verder = meer energieverlies in de bovenleidingen). Maar ook: hoe vol is een gemiddelde trein in vergelijking met een gemiddeld vliegtuig? Hoe ver is de bestemming per vervoermiddel (door de lucht is Istanboel een heel stuk dichterbij dan per spoor). En de all important one: hoeveel infrastructuur vergt een vervoermiddel?

 

Op de eenvoudige vraag waarom Ryanair zoveel goedkoper is dan een spoorwegmaatschappij, antwoorden luchtvaartcritici steevast dat er geen belasting wordt geheven op kerosine. Dat feit klopt, maar niet als antwoord. Luchtvaartonderzoeker Hans Heerkens van de Universiteit Twente merkt op dat de brandstof zo’n 25 procent van de kosten van een vlucht bedraagt – naast onderhoud, salarissen, landingstarieven en afschrijving.

 

Wanneer een ticket van 100 euro Ryanair 20 euro winst oplevert, dan zou een verdubbeling van de brandstofprijs – bijvoorbeeld vanwege een draconische heffing – dus resulteren in een verhoging van de ticketprijs tot 120 euro (wanneer het bedrijf alles zou doorberekenen aan de klant – wat nog maar de vraag is). Daarmee jaag je mensen het vliegtuig niet uit.

 

Luchtweerstand

 

De vraag blijft dus: waarom is Ryanair zoveel goedkoper dan een spoorwegmaatschappij? Wel, onder andere omdat vliegen efficiënter is dan sporen. Karel Knip haalt onder meer cijfers aan van M.V. Chester en A. Horvath, zoals die in 2009 gepubliceerd werden door Environmental Research Letters. Dit artikel bevat overzichtelijke tabellen van zowel het energieverbruik van allerlei verschillende vervoermiddelen als hun uitstoot van broeikasgassen. Deze cijfers worden verder uitgesplitst in onder meer aanleg van infrastructuur, onderhoud van die infrastructuur en het onderhoud van de vervoermiddelen zelf.

 

Het zijn cijfers die Jesse Klaver zouden verbijsteren. Zo blijkt de milieubelasting (gerekend in CO2 per passagierskilometer) van het treinverkeer rondom de Amerikaanse stad Boston hoger te zijn dan die van een middelgroot vliegtuig als de Boeing 737. Hogesnelheidslijnen komen helaas niet in het overzicht voor, maar volgens emeritus hoogleraar en natuurkundige Jo Hermans van de Universiteit Leiden mogen we niet te optimistisch zijn over de efficiëntie daarvan. Een TGV heeft namelijk veel last van luchtweerstand. ‘De weerstand (ofwel het energiegebruik per kilometer) is immers evenredig met de snelheid in het kwadraat,’ zo legt hij via e-mail uit.

 

Met kruissnelheden tussen de 800 en 900 km/u zijn vliegtuigen veel sneller dan de snelste trein. Maar op de hoogte waar ze vliegen bedraagt de dikte van de lucht nog maar een kwart van die op de grond. En hoewel vliegtuigen ook dan nog altijd veel luchtweerstand ondervinden, leggen ze in dezelfde tijd wel een veel grotere afstand af. Dit is een deel van het antwoord op de vraag waarom Ryanair zo concurrerend is.

 

Point-to-point

 

Een ander deel van het antwoord is de al eerder genoemde infrastructuur. Startbanen zijn niet goedkoop, maar een A320 heeft er maar (maximaal) twee kilometer van nodig om op te stijgen en iets minder om weer te landen. Vergelijk dat eens met de extreme hoeveelheden beton en staal die nodig zijn om een trein van Amsterdam naar Barcelona te laten rijden. En hoewel de milieulobby graag hardop klaagt over de verborgen subsidies die de luchtvaart zou ontvangen, merkt Joris Melkert fijntjes op dat spoorbeheerder ProRail jaarlijks 1,4 miljard euro van de belastingbetaler ontvangt (overigens stort de NS jaarlijks zo’n 300 miljoen aan btw in de staatskas, wat de nettosubsidie voor de spoorsector volgens Melkert op circa 1,1 miljard brengt).

 

Aan die infrastructuur kleeft nog een ander, veelal over het hoofd gezien probleem. In de luchtvaart woedt al jaren een discussie over de vraag of er steeds meer rechtstreekse verbindingen zullen ontstaan (point-to-point) of dat centrale overstappunten (hub-and-spoke) dominant zullen worden. Feit is dat reizigers liever niet overstappen. Bovendien hebben de nieuwste vliegtuigen een indrukwekkend vliegbereik, omdat ze tot wel 25 procent zuiniger zijn dan de vorige generatie – en er dus langer over doen om hun brandstoftanks leeg te stoken.

 

Zodra Ryanair merkt dat een bepaalde ‘secundaire’ bestemming plotseling aan populariteit wint, opent het bedrijf een rechtstreekse verbinding. Vergelijk dat met het eeuwigdurende gesteggel rond nieuwe hogesnelheidslijnen – die uit de aard der zaak nooit in een rechte lijn worden aangelegd. Een trein rijdt altijd om.

 

De derde nagel aan de doodskist van het langeafstandsspoor is flexibiliteit, of beter gezegd: de afwezigheid daarvan. Een trein rijdt volgens het boekje, ook als er op dat moment weinig of geen belangstelling voor is. Maar een prijsvechter laat geen halflege vliegtuigen vertrekken. De impact hiervan op de levenscyclusanalyse is enorm, zo blijkt uit de cijfers.

 

Ja, zullen sommigen nu denken, maar hoe kan een elektrische trein in uitstoot nu onderdoen voor een vliegtuig, dat fossiele brandstof verstookt? Het antwoord is dat een trein veelal ook fossiele brandstof verstookt. Het aandeel van duurzame energie in het totale verbruik is in Nederland zo’n 6 procent – en op donkere, windstille dagen rijden de treinen ook. De NS zegt volop in te zetten op groene stroom, maar zolang daar een tekort aan is heeft het milieu daar niets aan, omdat een ander die groene stroom aan zijn neus voorbij ziet gaan. Ondertussen roken de vijf Nederlandse steenkolencentrales onverstoorbaar door.

 

Hybride vliegtuigen

 

Na alle boze reacties besloot Knip nog eens goed naar de resultaten van onderzoeksgroepen te kijken. ‘In landen waar gewoon kolen en gas worden ingezet is het totaal-energieverbruik van HS-treinen hoger dan dat van een goed bezette Boeing,’ besloot hij zijn tweede stuk over dit onderwerp.

 

Onverbiddelijke spoorapologeten zullen nu betogen dat de trein in elk geval in potentie veel schoner is, aangezien hij op elektriciteit rijdt. Vliegtuigen, ondertussen, lijken nog tot in lengte van dagen vastgeklonken te zitten aan fossiele brandstoffen, omdat batterijen een veel te lage energiedichtheid hebben om bruikbaar te zijn in de luchtvaart. (Iemand heeft eens uitgerekend dat een elektrische Boeing 737 een vliegbereik zou hebben van 20 minuten.)

 

Je doet de luchtvaart echter tekort door, zoals sommigen doen, de sector van gebrek aan innovatie te betichten. De Boeing 787 Dreamliner en de Airbus A350 zijn de eerste toestellen waarvan zowel de vleugels als de romp grotendeels uit geavanceerde kunststoffen bestaan. Daardoor zijn ze lichter, dus efficiënter. Ook hun motoren zijn een stuk zuiniger dan vorige generaties.

 

Ondertussen kristalliseren verdergaande ideeën uit om vliegtuigen nog eens vele tientallen procenten zuiniger te maken, zoals het D8-project van Aurora Flight Sciences. Op de langere termijn wordt gekeken naar hybride vliegtuigen die één superefficiënte turbinemotor zouden gebruiken om een aantal elektrische fans aan te drijven. Kleinere, volledig elektrische vliegtuigen die de bovenkant van de forensenmarkt bedienen worden echter wel op redelijke termijn verwacht.

 

Op korte afstanden kunnen vliegtuigen niet concurreren met bus en trein. Ze verstoken veel brandstof om hun kruishoogte te bereiken, en de vele starts en landingen veroorzaken hoge onderhoudskosten en fikse luchthavenfacturen. Maar vanaf middellange afstanden zijn treinen niet zuiniger dan vliegtuigen, en afhankelijk van hun energie-infrastructuur ook niet schoner

 

bron: www.maartenonline.nl



Reacties

Er zijn nog geen reacties geplaatst.

Plaats een reactie

Je moet ingelogd zijn om een reactie te mogen plaatsen. Klik hier om in te loggen.